Танд “МОНГОЛ ЦАХИМ СОНИН”-ы нийтлэлийг хүргэж байна.
ДАЙН БА ДЭЛХИЙН ТЭНЦВЭР
Ойрхи Дорнод, Африк, Зүүн Европт үргэлжилж буй зөрчилдөөнүүд улам гүнзгийрч, олон улсын тогтолцоонд шинэ дарамт үүсгэж байна. Нэг улсын дотоод асуудал мэт харагдах дайн өнөөдөр эрчим хүч, худалдаа, аюулгүй байдлын гинжин урвалаар дамжин дэлхий даяар нөлөөлж эхэлжээ.Шинжээчид “геополитикийн эрсдэл” гэх ойлголт эдийн засгийн гол хүчин зүйл болсон гэж үзэж байна. Нефтийн нийлүүлэлт тасалдах айдас, худалдааны хориг, батлан хамгаалах зардлын өсөлт зэрэг нь улс орнуудын бодлогыг улам хатуу болгож байна.Дайн бол зөвхөн буу зэвсгийн асуудал биш, харин дэлхийн эдийн засаг, улс төрийн шинэ тэнцвэрийг тодорхойлогч хүчин зүйл болжээ.
ЭДИЙН ЗАСАГ БА МОНГОЛ
Дэлхийн эдийн засгийн өсөлт саарч буй энэ үед Монгол шиг түүхий эдээс хамааралтай орнууд хамгийн түрүүнд “доргилтыг” мэдэрч байна.Нүүрс, зэсийн үнэ өсөх үед эдийн засаг тэлдэг ч буурахад шууд агшдаг хэв шинж хэвээр. Хэрэв Хятадын үйлдвэрлэл удааширвал Монголын экспорт дагаад хумигдах нь бараг тодорхой.
Түүнчлэн:
•Гадаадын хөрөнгө оруулалт буурах эрсдэл,
•Шатахуун, хүнсний импортын инфляц
•Зээлийн хүүгийн дарамт гэдэг гурван том сорилт давхар тулгарч байна.Гэсэн ч боломж бий. Сэргээгдэх эрчим хүч, боловсруулах үйлдвэрлэл, логистикийн зангилаа болох зэрэг стратегийг зөв хэрэгжүүлж чадвал Монгол “түүхий эдийн эдийн засгаас” шат ахих боломжтой. Дэлхийн эдийн засгийн салхи Монголд шууд үлээдэг, харин чиглэлийг өөрчлөх боломж одоо ч байна.
УУР АМЬСГАЛЫН ХЯМРАЛ
Ган, үер, хэт халалт…эдгээр нь байгалийн үзэгдэл төдий биш болжээ. Өнөөдөр уур амьсгалын өөрчлөлт нь улс орнуудын эдийн засгийн бодлого, хүнсний аюулгүй байдал, тэр бүү хэл улс төрийн тогтвортой байдалд нөлөөлж байна.
Дэлхий нийтээрээ нүүрс, нефтиэс татгалзаж, сэргээгдэх эрчим хүч рүү шилжих хөдөлгөөн эрчимжиж буй. Гэвч энэ шилжилт амар биш—хөгжиж буй орнуудад зардал, дэд бүтэц, технологийн асуудал тулгарч байна.Уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх нь “ногоон бодлого” биш, харин амьд үлдэх стратеги болжээ.
ХИЙМЭЛ ОЮУН БА МЭДЭЭЛЛИЙН ДАЙН
Хиймэл оюун бизнесийг хурдасгаж, боловсролыг өөрчилж, бүтээмжийг өсгөж байна. Гэвч нөгөө талд худал мэдээлэл, deepfake, кибер аюул зэрэг шинэ эрсдэл бий болгожээ.Сонгуулийн үеэр олон нийтийн санаа бодлыг зориудаар өөрчлөх, хуурамч мэдээлэл тараах явдал нэмэгдэж байгаа нь ардчиллын чанарт нөлөөлж болзошгүй.AI бол ирээдүйн хөдөлгүүр, гэхдээ жолоодлого буруу бол осол зайлшгүй.
ХҮМҮҮНЛЭГИЙН ХЯМРАЛ
Дайн, уур амьсгал, ядуурал гурвын огтлолцол дээр дэлхийн хамгийн эмзэг асуудал үүсэж байна. Олон сая хүн орон гэрээ орхиж, зарим бүс нутагт өлсгөлөн бодит аюул болоод байна.Олон улсын байгууллагууд тусламж үзүүлж байгаа ч хэрэгцээ нь нөөцөөсөө хавьгүй давсан хэвээр. Энэ нь зөвхөн тухайн бүс нутгийн асуудал биш, дүрвэгсдийн урсгал, үнийн өсөлт, нийгмийн дарамтаар дамжин бүх дэлхийд нөлөөлж байна.Хүмүүнлэгийн хямрал бол “алс холын” биш дэлхийн тогтвортой байдлын гол сорилт.
Ч.ДӨЛГӨӨН
