Танд “МОНГОЛ ЦАХИМ СОНИН”-ы нийтлэлийг хүргэж байна.
Сүүлийн жилүүдэд өргөн хэрэглээний бараа, ялангуяа хүнсний үнэ огцом өсөж, иргэдийн амьжиргаанд бодит дарамт учруулж байна. Түүний дотор махны үнэ 1 кг нь 30–35 мянган төгрөгт хүрч, зарим тохиолдолд 10 ам.долларын түвшинд хүрээд байгаа нь Монгол Улсын хувьд анхаарах ёстой ноцтой үзүүлэлт юм.
Гэтэл нөгөө талд тэтгэврийн доод хэмжээ 600–700 мянган төгрөгийн хооронд хэвээр байгаа нь ахмад настнуудын амьдрал бодитоор хэрхэн доройтож байгааг харуулж байна.
Амьжиргааны бодит өртөг
Нэг өндөр настан сард дунджаар 8–12 кг мах хэрэглэнэ гэж үзвэл зөвхөн маханд 270–400 мянган төгрөг зарцуулж байна. Үүн дээр бусад хүнсний зардал 300–400 мянган төгрөг нэмэгдэнэ. Ингэснээр зөвхөн хоол хүнсэнд 600–700 мянган төгрөг шаардлагатай болж байна.Харин амьдрал үүгээр дуусахгүй. Дулаан, цахилгаан, ус зэрэг хэрэглээний төлбөрт 200–350 мянган төгрөг, эм эмчилгээний зардалд 150–300 мянган төгрөг, бусад ахуйн хэрэгцээнд 100–200 мянган төгрөг шаардлагатай. Эдгээрийг нэгтгэвэл ахмад настны сарын наад захын амьжиргааны зардал 1.1–1.6 сая төгрөг болж байна.
Тэтгэврийн бодит үнэ цэнэ
Энэ нөхцөлд өнөөгийн 600–700 мянган төгрөгийн тэтгэвэр нь амьжиргааны наад захын хэрэгцээг ч хангаж чадахгүй хэмжээнд хүрчээ. Тэтгэврийг 6–8 хувиар нэмэх нь тоон хувьд өсөлт мэт боловч бодит худалдан авах чадварын хувьд бууралт болж байна.
Иймээс тэтгэврийн доод хэмжээг дор хаяж 1.3–1.5 сая төгрөгт хүргэх шаардлага үүсэж байгаа нь зүгээр нэг улс төрийн шаардлага бус, харин амьдралын бодит өртөгтэй уялдсан зайлшгүй хэрэгцээ юм.
Ахмадууд амьжиргааны баталгаажих түвшнээс доор байна уу?
Тооцоогоор авч үзвэл ахмад настны сарын наад захын амьжиргаанд 1.1–1.6 сая төгрөг шаардлагатай байхад өнөөгийн тэтгэвэр үүнээс 400–900 мянган төгрөгөөр дутуу байна. Энэ нь амьжиргааны баталгаажих түвшнээс доогуур байгааг илтгэх бодит зөрүү юм. Амьдралын баталгаажих доод түвшин гэдэг нь зөвхөн орлоготой байхыг биш, харин хоол хүнс, дулаан, эрүүл мэнд, ахуйн хэрэгцээг тасралтгүй хангах чадварыг хэлдэг. Хэрэв ахмад настан эдгээрийн аль нэгийг тогтмол хасах, эсвэл сонголт хийхэд хүрч байвал тэр нь бодитоор ядуурлын нөхцөлд орж буйг илэрхийлнэ.
Өнөөдрийн нөхцөлд олон ахмад:
хоол хүнсээ танах
эмээ дутуу авах
дулаанаа хэмнэх
үр хүүхдээсээ санхүүгийн дэмжлэг авах
байдалд амьдарч байна. Энэ нь статистик тоо бус, харин амьдралын чанарын бодит доройтол юм. Мэдээж бүх ахмад адил биш. Зарим нь харьцангуй өндөр тэтгэвэр, хуримтлал, эсвэл гэр бүлийн дэмжлэгтэй байдаг. Гэвч доод тэтгэвэр авч буй ахмадуудын хувьд амьжиргааны эрсдэл өндөр хэвээр байна.
Бодлогын зөрчил
Нийгмийн энэ бодит нөхцөл байдалтай зэрэгцэн улсын төсөвт их наяд төгрөгөөр хэмжигдэх томоохон төслүүд хэрэгжиж байгаа нь иргэдийн шүүмжлэлийг дагуулж байна. Нэг талаас эдийн засгийг урт хугацаанд тэлэх зорилготой бодлого хэрэгжиж байгаа ч нөгөө талд өнөөдрийн амьдралд хүрэлцэхгүй байгаа ахмадуудын асуудал орхигдож буй мэт харагдаж байна.
Хүний эрхийн өнцөг
Ахмад настнууд жилийн дөрвөн улиралд төрийн байгууллагын гадна жагсаж, тэтгэврийн нэмэгдлийг шаардаж байгаа нь энгийн нэг шаардлага биш. Энэ нь нийгмийн хамгааллын тогтолцоонд доголдол үүссэний, эмзэг бүлгийн эрх хангагдахгүй байгаагийн илэрхийлэл юм.
Тэтгэврийн асуудал нь зөвхөн мөнгөн дүнгийн тухай биш. Энэ бол инфляц, амьжиргааны өртөг, нийгмийн шударга байдал, хүний эрхийн огтлолцол дээр оршиж буй томоохон асуудал юм. Хэрэв 1 кг мах 10 ам.долларын үнэтэй байгаа нөхцөлд ахмад настнуудын амьдралыг бодитоор авч үзвэл тэтгэврийн доод хэмжээ дор хаяж 1.3–1.5 сая төгрөг байх шаардлагатай нь тооцоогоор тодорхой байна.
Эцэст нь хэлэхэд, тэтгэвэр “нэмэгдсэн эсэх” нь биш, харин “амьдралд хүрч байна уу” гэдэг л бодлогын гол шалгуур байх ёстой.
Д.ГАНСАРУУЛ
